Samen de balans herstellen

De waterbalans is in Nederland op veel plaatsen verstoord. Ons watersysteem is ingericht om water zo snel mogelijk af te voeren, terwijl er onvoldoende ruimte is voor buffering en infiltratie. Ook kunstmatig beheer van grond- en oppervlaktewater, grondwateronttrekking en een snel veranderend klimaat zetten de waterbalans onder druk. Dat leidt tot problemen rond waterveiligheid, droogte, waterkwaliteit, voedselproductie, natuur en gezondheid.

Tegelijkertijd is het Nederlandse watersysteem complex. Verschillende belangen komen samen, zoals natuur, drinkwater, industrie, landbouw en woningbouw. Daardoor is de waterproblematiek van iedereen én van niemand. Er zijn veel partijen betrokken, maar niemand voelt zich volledig verantwoordelijk voor het geheel.

Met dit Co/Lab onderzoekt Heijmans samen met Dutch Design Foundation en betrokken systeempartners hoe we anders kunnen samenwerken rondom de wateropgave.

Een gezonde waterbalans vraagt niet alleen om technische oplossingen, maar ook om samenwerking binnen het stakeholdersysteem. Partijen zijn op verschillende momenten betrokken bij waterbeheer en hebben verschillende belangen. De vraag is hoe we voorbij obstakels in bestaande samenwerkingen kunnen kijken en nieuwe, werkbare oplossingen kunnen ontdekken die nu nog niet zichtbaar zijn.

Daarbij wordt onderzocht hoe eigenaarschap bij stakeholders – ook bij partijen die niet direct een eigen belang hebben – kan worden gestimuleerd. In plaats van direct naar oplossingen te zoeken, richt het Co/Lab zich eerst op het herontwerpen van samenwerkingen rondom water. Door mensen de situatie te laten voelen en ervaren, ontstaat ruimte om uit de comfortzone te stappen en nieuwe vormen van samenwerking te verkennen.

Buitenplaats Kraaijenberg in Vught vormt de concrete casus. Heijmans onderzoekt hier of een nieuwe buurt kan worden ontwikkeld. Het gebied bestaat uit hoger en lager gelegen gronden. Daarbij moet zowel toekomstige wateroverlast in het lage deel als droogte op het hogere deel worden voorkomen.

Voor dit Co/Lab is social designer Fides Lapidaire geselecteerd. Zij onderzoekt hoe nieuwe vormen van samenwerking kunnen bijdragen aan gedeeld eigenaarschap en een gezonde waterbalans.

Lapidaire maakt complexe maatschappelijke vraagstukken tastbaar door onverwachte perspectieven te verbinden aan ervaringen. Binnen dit Co/Lab onderzoekt ze niet alleen hoe het watersysteem werkt, maar vooral wat er gebeurt tussen mensen, organisaties en belangen.

Ze brengt bestaande samenwerkingen, rollen en obstakels in beeld en ontwikkelt vervolgens samen met de betrokken partijen richtinggevende concepten voor gedeeld eigenaarschap.

Het Co/Lab bestaat uit twee samenhangende fases. In 2026 wordt onderzocht en geëxperimenteerd met nieuwe samenwerkingsvormen rondom de waterbalansproblematiek. Samen met Heijmans en systeempartners wordt verkend wat werkt, wat partijen beweegt en hoe keuzes tastbaar en inzichtelijk kunnen worden gemaakt. Op basis daarvan worden richtinggevende concepten ontwikkeld die laten zien hoe samenwerking en gedeeld eigenaarschap eruit kunnen zien.

In 2027 worden deze concepten en inzichten vertaald naar concrete werkwijzen, interventies en tools. Deze middelen moeten medewerkers van Heijmans en partners ondersteunen in hun werk en samenwerking rondom de watertransitie en ruimte bieden voor nieuwe vormen van communicatie, co-creatie en gedeelde verantwoordelijkheid.

Het Co/Lab levert daarmee niet direct een praktische oplossing voor de waterproblematiek op. De inzet is om eerst andere samenwerkingsvormen te creëren, waarbij ook op een ander niveau met elkaar wordt gecommuniceerd. Zo begint het herstellen van de waterbalans niet bij één oplossing, maar bij een andere manier van samenwerken.